تبلیغات
Last Salvation

Last Salvation
 
نویسندگان
لینک دوستان
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

شب خیز كه عاشقان به شب راز كنند        گرد در بام دوست پرواز كنند
هرجا كه دری بود به شب بسته شود        اِلّا در دوست را كه شب باز كنند(1)
تهجد و شب زنده داری و دعا و مناجات در شبها سكّویی است كه انبیاء و اولیاء و صُلحاء از آنجا تا بی‌نهایت پرواز كرده‌اند و مقرّبان درگاه ربوبی هر چه دارند، از شب زنده داریها و مناجاتهای شبانه دارند.

اگر پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله به مدال ختم رسالت دست یافت، زمینه اصلی آن را شب نشینیهای غارِ حرا و گریه‌های شبانه او فراهم می‌كرد كه:

اربعین‌ها گریه و زاری كند                        بهر آنكه روح را صافی كند
نیمه شب‌ها با خدایش راز كرد                خود رها از دست نفس و آز كرد

هر كس می‌خواهد رهرو راستین رسول حق باشد و او را در زندگی اسوه خویش بداند كه «لَكُمْ فی رَسُولِ اللَّهِ اُسْوْةٌ حَسَنَةٌ‌»؛(2) «برای شما در [روش] رسول خداصلی الله علیه وآله سرمشق نیكویی است.‌» لازم است تهجد و شب زنده داری را در زندگی خویش روش و منش خود قرار دهد و با آن خو بگیرد. امام صادق علیه السلام فرمود: «عَلَیْكُمْ بِصَلاةِ اللَّیْلِ فَاِنَّها سُنَّةُ نَبِیِّكُمْ؛(3) بر شما باد به نماز شب؛ زیرا نماز شب سنّت پیامبر شماست.»

تاكِ خویش از گریه‌های نیمه شب سیرآب دار    كز درون او شعاع آفتاب آید برون
ذرهّ‌ای بی‌مایه‌ای ترسم كه ناپیدا شوی         پخته‌تر كن خویش را تا آفتاب آید برون
درگذر از خاك و خود را پیكر خاكی مگیر        چاك اگر در سینه ریزی، ماهتاب آید برون
گر به روی تو حریم خویش را در بسته اند        سر به سنگ آستان زن، لعل ناب آید برون(4)


آنچه پیش رو دارید. نگاهی است گذرا به سیره پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله در شب زنده داری و مناجات و دعا.


قرآن و توصیه به نماز شب

قرآن كریم در دو بخش نماز شب را مورد سفارش قرار داده است:

بخشی از آیات، مخصوص شخص پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله است كه خداوند نماز شب را بر آن حضرت در همان اوائل بعثت واجب فرموده و آثار ویژه آن را برای حضرت بیان كرده است، مانند:
1. «یا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّیْلَ إِلاَّ قَلِیلاً * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً * أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً‌»؛(5) «ای جامه به خود پیچیده! شب را جز كمی، به پاخیز! نیمی از شب را یا كمی از آن كم كن یا بر نصف آن بیفزا و قرآن را با تأمّل بخوان!»

ای مزمّل خیز در آنای لیل             بهر راز و ذكر همگام سهیل
نیمه شبها با خدایت راز كن             خود رها از دست نفس و آز كن

آن گاه راز لزوم شب بیداری را این می‌داند كه بتواند قرآن را تحمل كند و در برابر مشكلات فراوان مقاوم و استوار بار آید: «إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْكَ قَوْلاً ثَقِیلاً * إِنَّ ناشِئَةَ اللَّیْلِ هِی أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً * إِنَّ لَكَ فِی النَّهارِ سَبْحاً طَوِیلاً‌»(6)؛ «[چرا كه] ما به زودی سخنی سنگین را برتو القاء می‌كنیم. مسلماً برنامه [عبادت] شبانه پا برجاتر و با استقامت‌تر است و تو در روز تلاش مستمر و طولانی خواهی داشت.»
سبح (بر وزن مدح) در اصل به معنای حركت و رفت وآمد است و گاه به شنا كردن نیز اطلاق می‌گردد؛ چرا كه حركات مداومی دارد. گویی جامعه انسانی را به اقیانوس بیكرانی تشبیه می‌كند كه گروه كثیری در آن در حال غرق شدن می‌باشند. امواج خروشانش به هر سو حركت می‌كند. كشتیهای سرگردان در آن پناهگاهی می‌جویند و پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله تنها منجی غریق در این دریا و قرآن و اهل بیت علیهم السلام كشتی نجات این اقیانوس‌اند و این شناگر بزرگ و این منجی بشریت باید با عبادات و نماز شبها خود را برای این مأموریّت و رسالت عظیم روزانه آماده سازد.(7)

2. «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسی أَنْ یَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً‌»؛(8) «و [پاسی] از شب را [از خواب برخیز] و تهجّد و نماز شب داشته باش! این یك وظیفه اضافی برای توست تا پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش برانگیزد.»

گر مقام محمودت در دل بود            با مناجات و دعا حاصل بود

«مقام محمود‌» چنان كه از لفظش پیداست، معنی وسیعی دارد كه شامل هر مقامی كه در خور ستایش باشد، می‌شود؛ ولی مسلّماً اینجا اشاره به مقام ممتاز و فوق العاده‌ای است كه برای پیامبرصلی الله علیه وآله در سایه عبادتهای شبانه و نیایش در دل سحر حاصل شده است. معروف در میان مفسران این است كه این مقام، همان شفاعت كبرای پیامبرصلی الله علیه وآله است.(9)

3. «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً‌»(10) «و در شبانگاه برای او سجده كن و مقدار طولانی از شب او را تسبیح گوی!»
و بخش دوم، آیاتی است كه فضیلت تهجد و شب زنده داری و نماز شب را برای عموم بیان كرده است كه در این زمینه نیز به نمونه هایی اشاره می‌شود:

1. تمجید از شب زنده داران: در قرآن كریم می‌خوانیم: «تنها كسانی به آیات ما ایمان می‌آورند كه هر وقت این آیات به آنها یادآوری شود، به سجده می‌افتند و تسبیح و حمد پروردگار شان را به جای می‌آورند و تكبر نمی‌كنند: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ * فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِی لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ‌»؛(11) «پهلوهایشان از بستر [در دل شب] دور می‌شود [و برپاخاسته رو به درگاه خدا می‌آورند و] پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه به آنها روزی داده ایم، انفاق می‌كنند. هیچ كس نمی‌داند چه پاداشهای مهمّی كه مایه روشنی چشم [برای آنها] است، نهفته [و آماده شده است.] این جزاء اعمالی است كه انجام می‌دادند.»

2. صفت پرهیزكاران: «إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ وَ عُیُونٍ... كانُوا قَلِیلاً مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ‌»؛(12) «به یقین پرهیزكاران در باغهای بهشت و در میان چشمه‌ها قرار دارند... آنها كمی از شب را می‌خوابیدند و در سحرگاهان استغفار می‌كردند.»

3. نشانه علم واقعی: «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ‌»(13)؛ [آیا چنین كسی با ارزش است] یا كسی كه در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟ بگو: آیا كسانی كه می‌دانند با كسانی كه نمی‌دانند، یكسان اند؟»
اینكه قرآن كریم بعد از مطرح ساختن مناجات شبانه، می‌فرماید: «آیا كسانی كه عالم هستند با آن كسانی كه عالم نیستند یكسان اند؟‌» از این تعبیر، روشن می‌شود كه نماز شب نشانه علم واقعی است.


نماز شب در كلام حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه وآله

الف. سفارش به نماز شب و تهجد

1. پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله در وصیّتش به علی علیه السلام كه هرگز نماز شب را ترك نمی‌كرد، فرمود: «اُوصیكَ فی نَفْسِكَ بِخِصالٍ فَاحْفَظْها ثُمَّ قالَ اللَّهُمَّ اَعِنْهُ... وَ عَلَیْكَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ وَ عَلَیْكَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ و عَلَیْكَ بِصَلوةِ اللَّیْلِ؛(14) تو را به اموری سفارش می‌كنم، همه را حفظ كن! سپس فرمود: خداوندا! او را [بر انجام این سفارشات] یاری كن! تا آنجا كه فرمود: بر تو باد به نماز شب! بر تو باد به نماز شب! بر تو باد به نماز شب!»

2. در جای دیگر فرمود: «خَیْرُكُمْ مَنْ اَطابَ الْكَلامَ وَ اَطْعَمَ الطَّعامَ وَ صَلَّی بِاللَّیْلِ وَالنَّاسُ نِیامٌ؛(15) بهترین شما كسانی هستند كه خوش گفتارند، گرسنگان را سیر می‌كنند و در شب آن هنگام كه مردم در خواب اند؛ نماز می‌خوانند.»

3. همچنین فرمود: «اَشْرافُ اُمَّتی حَمَلَةُ الْقُرْآنِ وَ اَصْحابُ اللَّیْلِ؛(16) اشراف و بزرگان امّت من حاملان قرآن و شب زنده داران هستند.» و نیز فرمود: «ما زالَ جَبْرَئیلُ یُوصینی بِقِیامِ اللَّیْلِ حَتَّی ظَنَنْتُ اَنَّ خِیارَ اُمَّتی لَنْ یَنامُوا؛(17) آن قدر جبرئیل درباره نماز شب به من سفارش كرد كه گمان بردم نیكان امّت من هرگز نخواهند خوابید.»

4. و فرمود: «عَلَیْكُمْ بِقِیامِ اللَّیْلِ فَاِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحینَ قَبْلَكُمْ وَ اِنَّ قِیامَ اللَّیْلِ قُرْبَةٌ اِلَی اللَّهِ وَ مَنْهاةٌ عَنِ الاِْثْمِ؛(18) بر شما باد به برپا داشتن نماز شب! به درستی كه نماز شب عادت نیكوكاران قبل از شماست و به راستی كه نماز شب نزدیك كننده به خدا و بازدارنده از گناه است.»

ب. پاداش نماز شب

سخنان حضرت در این بخش بیش از آن است كه در بخشی از یك مقاله بگنجد، اما به عنوان نمونه، به دو روایت اشاره می‌شود.

1. پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله فرمود: «نماز شب وسیله‌ای است برای خشنودی خدا و دوستی ملائكه. نماز شب سنّت و روش پیامبران و نور معرفت و ریشه ایمان می‌باشد. بدن را آرامش می‌دهد و شیطان را خشمگین می‌كند. سلاحی است علیه دشمنان و وسیله‌ای است برای اجابت دعا و قبول شدن اعمال. روزی انسان را توسعه می‌دهد و شفیع بین ملك الموت و نمازگزار می‌شود. در عالم قبر تا [روز] قیامت زائر نمازگزار خواهد بود. هنگامی كه قیامت برپا شود، نماز شب بر سرش سایه می‌افكند، تاجی بر سر و لباسی بر بدنش می‌باشد و در قیامت نور پیش رویش و حائل بین او و آتش دوزخ خواهد بود. برای مؤمن حجت او نزد خدا و وسیله سنگینی میزان اعمال و حكم عبور بر صراط و كلید بهشت می‌باشد؛ زیرا نماز تكبیر و حمد و تسبیح و تمجید و تقدیس و تعظیم و قرائت و دعا... است.‌»(19)

2. همچنین آن حضرت فرمودند: «یا عَلِی ثَلاثُ فَرِحاتٍ لِلْمُؤْمِنِ لُقَی الاِْخْوانِ وَالاِْفْطارُ مِنَ الصِّیامِ وَالتَّهَجُّدُ مِنْ آخِرِ اللَّیْلِ؛(20)‌ای علی! سه چیز مایه انبساط خاطر و خوشحالی مؤمن است: دیدار دوستان، افطار كردن از روزه، و عبادت و شب زنده داری در پایان شب.»

تهجد و نماز شب در سیره پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله

الف. قبل از بعثت

چون محیط مكّه كفر اندود بود            هم درون كعبه شرك آلود بود
مصطفی بیرون شدی از آن مكان             رو سوی غارِ حرا در آن زمان
بهر آن كه روح را صافی كند            اربعین‌ها گریه و زاری كند

غار «حِرا‌» نقطه عبادتگاه «امین قریش‌» بود. او شبها و روزهای پیش از بعثت و رسالت را در آنجا سپری می‌كرد و این نقطه دور از غوغای زمان و زمانه را به عنوان عبادتگاه خویش انتخاب كرده بود. تمام ماه رمضانها را در این نقطه می‌گذراند و در غیر این ماه نیز ایّامی را در آنجا سپری می‌كرد و حتی همسر عزیزش می‌دانست هر گاه حضرت به خانه نیاید، به طور قطع در غار «حراء‌» مشغول عبادت است و هر موقع كسانی را دنبال او می‌فرستاد، او را در آن نقطه در حال تفكر و عبادت پیدا می‌كردند و او پیش از آنكه به مقام نبوت برسد، در باب دو موضوع بیشتر فكر می‌كرد؛ فكری كه برترین عبادتها بود:
1. اوراق و صفحات كتاب هستی را بررسی می‌كرد و در سیمای هر موجودی نور خدا، قدرت خدا و اثر علم او را مشاهده می‌كرد.
2. درباره وظیفه سنگینی كه می‌دانست به عهده او قرار خواهد گرفت و همین طور انحطاط و فسادی كه جامعه انسانی آن روز را فراگرفته بود، فكر می‌كرد.(21)
و سرانجام وحی نیز در همان غارِ حراء بر او نازل گشت و محل عبادت او نقطه آغاز رسالتش شد. آری، عبادتها و مناجاتهای شبانه، زمینه ساز رسالت و دریافت وحی گردید.

ب. در جبهه ها

پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله نه تنها در دورانهای عادّی و آرام، اهل مناجات و نماز شب بود، بلكه در سخت ترین لحظه‌ها و درگیریها نیز مناجات را ترك نمی‌كرد.
از علی بن ابی طالب علیهما السلام نقل شده است كه فرمود: «شبی كه فردای آن واقعه بَدْر رُخ داد، باران بارید و مادر زیر درخت و سپرهای خود پناه گرفتیم و رسول خداصلی الله علیه وآله شب را بیتوته كرد و نماز می‌خواند و مردم را بر قتال دعوت می‌كرد و در میان ما تنها مقداد اسب سوار بود. در آن شب به هر كسی نگاه كردم، خفته بود، مگر رسول خداصلی الله علیه وآله كه در زیر درختی نماز می‌گزارد و گریه می‌كرد تا اینكه صبح شد.»
ابن كثیر می‌گوید: «شب جنگ بدر، شب جمعه و شب هفدهم ماه مبارك رمضان سال دوّم هجرت بود و رسول خداصلی الله علیه وآله آن شب را در كنار درختی نماز می‌گزارد و در سجده ذكر «یا حَی یا قَیُّومُ‌» را می‌گفت و تكرار می‌كرد.‌»(22)

ج. در طول شبها

اُمّ سلمه می‌گوید: رسول اكرم صلی الله علیه وآله در نیمه شب همیشه این چهار دعا را می‌خواند و ناله می‌كرد: «اَللَّهُمَّ لاتَنْزَعْ صالِحَ ما اَعْطَیْتَنی ابداً، اَللَّهُمَّ لاتُشْمِتْ بی‌عَدُوّاً وَ لا حاسِداً اَبَداً، اَللَّهُمَّ لاتَرُدَّنی فی سُوءٍ اسْتَنْقَذْتَنی، اَللَّهُمَّ لاتَكِلْنی اِلی نَفْسی طَرْفَةَ عَیْنٍ اَبَداً؛(23) خدایا! آنچه از امور صالحه به من داده ای، باز پس نگیر! بار خدایا! هیچ گاه دشمن مرا و آنهایی را كه نسبت به من حسد می‌ورزند، شاد نكن! خدایا! از آن بدی كه نجاتم داده ای، دوباره به آن برم نگردان! خدایا! یك چشم به هم زدن مرا به خودم وامگذار!»
گاه برخی از همسران پیامبر به آن حضرت اعتراض می‌كردند كه چرا این همه ناله و شب زنده داری می‌كنی و حال آنكه قرآن درباره شما فرموده: «لِیَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ‌»(24) «تا خداوند گناهان گذشته و آینده ات را [كه به تو نسبت می‌دادند] ببخشد.» یعنی كه عذاب و عقاب نداری. حضرت می‌فرمود: مگر همه عبادتها و شب زنده داریها برای نجات از عذاب است، «اَفَلا اَكُونَ عَبْداً شَكُوراً؛(25) آیا نباید من یك بنده شكرگزار باشم؟»

د. در شعبان و رمضان

پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله در طول سال تهجد و نماز شب داشت، ولی در ماه شعبان و ماه مبارك رمضان عبادتش اوج می‌گرفت. در دعای ماه مبارك شعبان می‌خوانیم: «شَعْبانُ الَّذی حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوانِ الَّذی كانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله یَدْأَبُ فی صِیامِهِ وَ قِیامِهِ فی لَیالیهِ وَ اَیَّامِهِ؛(26) شعبانی كه آن را با رحمت و رضوان خود پوشانده ای؛ شعبانی كه شیوه رسول خداصلی الله علیه وآله در آن این بود كه شب و روز آن را به قیام [به نماز] و روزه سپری می‌كرد.»
امّا در ماه مبارك رمضان، مخصوصاً در شبهای قدر، علی الخصوص در دهه سوم ماه مبارك رمضان كاملاً بستر خواب را جمع می‌كرد و به عبادت می‌پرداخت. حضرت علی علیه السلام در این باره فرموده است: «اَنَّ رَسُولَ اللَّهِ كانَ یَطْوی فِراشَهُ وَ یَشُدُّ مِئزَرَهُ فِی الْعَشْرِ الاَْواخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ وَ كانَ یُوقِظُ اَهْلَهُ لَیْلَةَ ثَلاثٍ وَ عِشْرینَ وَ كانَ یَرُشُّ وُجُوهَ النِّیامِ بِالْماءِ فی تِلْكَ اللَّیْلَةِ؛(27) رسول خداصلی الله علیه وآله [این چنین] بود كه رخت خواب خویش را جمع می‌كرد و كمربندش را در دهه آخر از ماه رمضان محكم می‌بست و همیشه این گونه بود كه اهل و عیالش را در شب بیست و سوم بیدار نگه می‌داشت و بر روی خواب رفتگان در آن شب آب می‌پاشید [تا از درك شب قدر و درك شب زنده داری محروم نشوند] .»
حتی در شبهای بارندگی در حالی كه مسجد مدینه سقف نداشت، عبادت دیگران را با رفتار خویش وامی داشت كه در همان گل و باران بیدار باشند و نماز گزارند.(28)
علی علیه السلام در این زمینه می‌فرماید: «فَلَمْ یَزَلْ یَعْتَكِفُ فِی الْعَشْرِ الاَْواخِرِ مِنْ رَمَضانَ حَتّی تَوَفَّاهُ اللَّهُ؛(29) همیشه در دهه آخر ماه مبارك رمضان در حال اعتكاف بود تا آنكه از دنیا رفت.»

پاورقــــــــــــــــــــی
 
1) اقبال لاهوری.
2) احزاب/ 21.
3) من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 472.
4) اقبال لاهوری.
5) مزمل/ 1 - 4.
6) مزمل/ 5 - 8.
7) ر.ك: تفسیر نمونه، ناصر مكارم شیرازی، ج 25، ص 177.
8) اسراء/ 79.
9) تفسیر نمونه، ج 12، ص 231.
10) دهر/ 26.
11) سجده/ 16-17.
12) ذاریات/ 15 و 17 و 18.
13) زمر/ 9.
14) وسائل الشیعة، حرّ عاملی، دار احیاء التراث العربی، ج 5، ص 268.
15) بحار الانوار، علامه مجلسی، دار احیاء التراث، ج 84، ص 142، ح 14 و ص 144، ح 17.
16) همان، ص 138، ح 6.
17) همان، ص 139، ح 7.
18) كنز العمّال، متقی هندی، ح 21428.
19) همان، ج 84، ص 161، ح 52.
20) همان، ج 87، ص 142، ح 13.
21) ر. ك: فروغ ابدیت، جعفر سبحانی، نشر عمّار، صص 178-179.
22) البدایة والنهایة، ابن كثیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج 3، ص 326.
23) تفسیر سوره نجم، دستغیب شیرازی، ص 100.
24) فتح/ 2.
25) كحل البصر، ص 78.
26) وسائل الشیعه، ج 10، ص 492.
27) بحار الانوار، ج 95، ص 145.
28) ر. ك: همان، ص 10.
29) همان، ج 94، ص 7، ح 8.

مرجع : سایت یاسین مدیا




[ دوشنبه 7 اسفند 1391 ] [ 10:17 ق.ظ ] [ wistful ... ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ


منم زیبا که زیبا بنده ام را دوست میدارم
تو بگشا گوش دل پروردگارت با تو میگوید
ترا در بیکران دنیای تنهایان
رهایت من نخواهم کرد
رها کن غیر من را آشتی کن
با خــــدای خود